Đồ sứ Trung Quốc thời Tống tại Hoàng thành Thăng Long: Dòng gốm và sự giao thoa công nghệ

Tóm tắt

Bài viết công bố những phát hiện quan trọng về sưu tập đồ sứ Trung Quốc thời Tống phát hiện tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long (Việt Nam) với một số lượng di vật lớn phản ánh diện mạo đời sống hoàng cung và mạng lưới giao thương Đông Á thế kỷ XI-XIII. Thông qua phương pháp khảo cổ học thực chứng đối soát với các sưu tập quốc tế, nghiên cứu đã giải mã nguồn gốc di vật đến Thăng Long từ 12 hệ thống lò lớn thuộc 7 trung tâm sản gốm nổi tiếng của Trung Hoa, tiêu biểu là các tuyệt phẩm từ "Ngũ đại danh diêu" (Nhữ, Quan, Ca, Quân, Định).

Kết quả nghiên cứu xác lập một luận điểm mới: Sự hiện diện của những dòng đồ sứ "Quan dụng" phẩm cấp cao nhất tại Thăng Long không chỉ đơn thuần là kết quả của thương mại mậu dịch, mà còn là minh chứng cho mối quan hệ ngoại giao, bang giao đặc biệt cấp cao giữa vương triều Lý và vương triều Tống. Đặc biệt, bằng dữ liệu định lượng hóa quang phổ về thành phần xương và men (hàm lượng SiO2, Al2O3 và kỹ nghệ men kiềm vôi), tác giả lần đầu tiên khẳng định bước ngoặt tự chủ công nghệ của Đại Việt: việc sản xuất thành công "đồ sứ đích thực" đạt ngưỡng nhiệt trên 1.2500C có chất lượng tương đương đồ sứ lò Hồ Điền (Cảnh Đức Trấn).

Công trình góp phần vén mở lớp sương mù lịch sử về sự tiếp biến kỹ nghệ và bản lĩnh sáng tạo của thợ gốm Thăng Long trong "sự tiếp biến sáng tạo" tinh hoa phương Bắc dưới tâm thức Phật giáo. Những kiến giải này không chỉ định vị lại vị thế của gốm sứ Việt Nam mà còn khẳng định Thăng Long là một trung tâm quyền lực chính trị - văn hóa năng động, có sự giao thoa mật thiết với các đỉnh cao văn minh khu vực đương thời.